Pokaż przyciski
Share On Facebook
Share On Twitter
Share On Google Plus
Contact us
Ukryj przyciski

ZŁOŻENIE HOŁDU PIERWSZEMU PREZESOWI ZNP NA GÓRNYM ŚLĄSKU PO POWROCIE DO MACIERZY

12 wrzesień 2022

Koleżanki i Koledzy

Zbliżają się obchody XIX Dnia Związkowca, które odbędą się 24 września 2022 r. w Pałacu Młodzieży w Katowicach.

Oddział ZNP w Katowicach, pod kierunkiem Prezesa Jerzego Szmajdy, kończy kolejny etap przygotowań.

Zwracam się do Koleżanek i Kolegów Prezesów Oddziałów ZNP z następującą prośbą: jeśli Wasz Oddział posiada kronikę / kroniki sprzed 100, 90, 80 …, lat, bardzo proszę o umożliwienie skopiowania tych historycznych stron, aby można je było wyeksponować tworząc wystawę kart z kronik ZNP.

Tegoroczne obchody Dnia Związkowca splatają się z Jubileuszami 100 – lecia polskich szkół i 100-lecia Związku Nauczycielstwa Polskiego na Górnym Śląsku (po powrocie do Macierzy).

Z okazji ww. Jubileuszy został już przygotowany dużym nakładem pracy i czasu Redaktora Naczelnego Jana Kraśkiewicza, Specjalny Numer „Ogniskowca”.
Znajdują się w nim bardzo wartościowe materiały – w tym informacje o prezesach Okręgu Śląskiego oraz tworzących go Okręgów: Katowickiego, Bielskiego i Częstochowskiego.
Pierwsze struktury Związku Nauczycielstwa Polskiego na Górnym Śląsku powstały w 1922 r.
(W innych częściach naszego obecnego Okręgu, struktury związkowe działały już wcześniej).

Założycielem pierwszych struktur ZNP i pierwszym Prezesem Okręgu Związku Nauczycielstwa Polskiego na Górnym Śląsku był Jan Mangold.

Warto przeczytać bogaty życiorys Prezesa. Zamieszczony jest na stronie Urzędu Miasta w Lubartowie Jan Mangold 1885 – 1958 – Urząd Miasta Lubartów (www.lubartow.pl). Jan Mangold był również znaczącą osobą dla historii Miasta Lubartów (woj. lubelskie).

9 września 2022 r. delegacja Zarządu Okręgu Śląskiego ZNP w składzie: Jadwiga Aleksandra Rezler, Aneta Mastalerz, Mirosław Kozik i Jerzy Szmajda, odbyła podróż do Lubartowa, aby złożyć hołd Prezesowi J. Mangoldowi za wszystkie Jego działania na rzecz polskiej szkoły, nauczycieli i Związku Nauczycielstwa Polskiego, za działania w okresie pokoju i wojny.
Dziękuję Prezesowi Oddziału ZNP w Lubartowie Włodzimierzowi Kosiorowi za udział w tej ważnej dla nas uroczystości.

Planujemy również złożenie kwiatów i zapalenie zniczy również na grobach pozostałych Prezesów (niestety, nie mamy informacji o miejscach pochówku wszystkich).

Ze związkowym pozdrowieniem

Jadwiga Aleksandra Rezler
Prezes Okręgu Śląskiego ZNP

Jan Mangold 1885 – 1958

Jan Mangold urodził się dnia 17 czerwca 1885 r. w Zaszkowie w zaborze austriackim w rodzinie  Katarzyny z Gohlingów i  Franciszka  Mangoldów. Wykształcenie zdobywał w szkołach Galicji – Lwowie i Stanisławowie. Po maturze w roku 1907 eksternistycznie ukończył męskie Seminarium Nauczycielskie w Stanisławowie i podjął studia na Wydziale Prawa i Umiejętności Politycznych Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie.

Jednocześnie podjął pracę w zawodzie nauczycielskim zdając egzamin kwalifikacyjny na nauczyciela szkół ludowych (jako szczególnie uzdolniony do nauczania j. niemieckiego). W kolejnych latach uzupełniał kwalifikacje zawodowe o kurs geografii i przyrody w Nowym Targu (1910), a już w odrodzonej RP pierwszy kurs rysunku dla nauczycieli szkół dokształcających. W 1923 r. ukończył Wyższe Kursy Nauczycielskie w Krakowie.

Od roku 1907 podjął pracę w zawodzie nauczycielskim, najpierw w sześcioklasowej szkole w Haliczu a następnie przez 13 lat w  dwuklasowej szkole w miejscowości Puźniki, pełniąc w niej w latach 1918-1921 funkcję kierownika.

W latach 1909-1910 odbył służbę wojskową w piątym pułku artylerii wałowej w Dalmacji.  Jako porucznik armii Austro–Węgier uczestniczył w  I wojnie światowej.  Jesienią 1918 r. włączył się ochotniczo do walk prowadzonych z Ukraińcami. W  Wojsku Polskim już jako kapitan służył w latach 1919–1921,  uczestnicząc m.in. w wojnie polsko – bolszewickiej.

W odrodzonej Rzeczypospolitej podjął pracę w Szkole Podstawowej w Nowym Targu (1922-1924), a następnie, jako kierownik sześcioklasowej szkoły, w Rybniku. Kolejne lata przeżył na Śląsku,  pracując jako inspektor szkolny w Wodzisławiu (do 1929), radca Wydziału Oświaty Publicznej Urzędu Wojewódzkiego Śląskiego i wizytator szkół powszechnych w województwie śląskim (do 1938).

Jan Mangold był założycielem i pierwszym prezesem  Związku Nauczycielstwa Polskiego  w Katowicach, organizatorem strajku nauczycieli w 1937 r.

W marcu 1938 r. wraz z rodziną przeniósł się na Lubelszczyznę i otrzymał   stanowisko inspektora szkolnego w Tomaszowie Lubelskim. Od  1 IV 1939  został inspektorem szkolnym w Lubartowie. W tym okresie angażował się też w działalność społeczną – był członkiem  Powiatowego Zarządu Przysposobienia Wojskowego i Wychowania Fizycznego oraz Związku Strzeleckiego.

Okres okupacji spędził w Lubartowie. Od 23 XII 1939 pracował jako inspektor do spraw szkolnictwa polskiego. Odegrał znaczną rolę w organizowaniu oświaty okupacyjnej. Inspektor J. Mangold, znający język i metody działania Niemców,  doskonale radził sobie z niemieckim prawem i urzędnikami. Przy jego pomocy zorganizowano dwie szkoły powszechne, żeńską szkołę nr 1 i męską szkołę nr 2. Swoim taktem i znajomością niemieckiego wielokrotnie osłaniał nauczycieli przed eksterminacyjną polityką wroga. Władze okupacyjne zażądały w swoim czasie akt personalnych nauczycieli powiatu, inspektor mając praktyczny zmysł samoobrony spowodował kolegialne przeanalizowanie dokumentów wszystkich nauczycieli i usunięcie dowodów niebezpiecznych. Gestapo nie znalazło podstaw do aresztowań i w ten sposób wielu ludzi uniknęło śmierci”. Kiedy od 1 września 1941 roku część powiatu z miastem Lubartów została przyłączona do powiatu lubelskiego i wszystkie sprawy szkolne załatwiano w Lublinie, Mangold objął  kierownictwo szkoły nr 1 (żeńskiej).

W latach okupacji zasiadał w zarządzie Polskiego Czerwonego Krzyża, Polskim Komitecie Pomocy Społecznej, miejskiej Delegaturze Rady Głównej Opiekuńczej, PSS Społem. Jednocześnie zaangażował się w działalność konspiracyjną. Był organizatorem tajnego nauczania, wchodził w skład Powiatowej Komisji Oświaty i Kultury oraz komisji egzaminacyjnej.

Po zakończeniu wojny objął ponownie funkcję inspektora powiatowego w Lubartowie,  a jednocześnie wszedł w skład komisji weryfikacyjnej,  mającej dokonywać legalizacji zaświadczeń o tajnym nauczaniu oraz komisji weryfikującej dla nauczycieli,  mającej na celu ustalenie stanu służbowego kadry w okresie wojny i okupacji. Wiązało się to z decyzją o uznaniu i wliczeniu tego okresu do stażu pracy.

Po kilku latach kiedy w 1947 roku PPR przyjęła rezolucję o ideologicznej ofensywie wśród nauczycieli, w efekcie czego zaczęto usuwać z administracji i placówek oświatowych ludzi którzy nie pasowali do „nowej szkoły”,  jedną z osób dotkniętych represjami stał się Jan Mangold. Dnia 30 VI 1947 r. został przeniesiony w stan spoczynku.  Braki kadrowe spowodowały jednak , że okazał się potrzebny i jeszcze kilka lat przepracował jako nauczyciel Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącego  oraz Publicznej Średniej Szkoły Zawodowej w Lubartowie. Jego uczniowie po latach określali go mianem „dobrego pedagoga, człowieka prawego charakteru, nieuznającego kompromisu w sprawach etyki i sumienia, doświadczonego bojownika o polskość.”  Darzył uczniów wielką sympatią. Potrafił stawać po ich  stronie a w sprawach natury politycznej walczył o nich z funkcjonariuszami UB.

Wielu mieszkańców Lubartowa podkreślało, że był  człowiekiem  dużej wiedzy i wysokiej kultury. Ubierał się z dyskretną elegancją, nosił siwy, wypielęgnowany, kawaleryjski wąs i w ogóle sprawiał wrażenie człowieka światowego.

Do ostatnich swoich dni kontynuował działalność społeczną. Był współzałożycielem Koła Miłośników Historii w Lubartowie (11.09.1955 r.) Został wybrany jego pierwszym prezesem, zapoczątkowując tym samym działalność regionalną (i wydawniczą), kontynuowaną po dzień dzisiejszy.

Jan Mangold był dwukrotnie żonaty – z Seweryną z Ostrowskich ( dzieci: Anna Wanda, Maria Jadwiga i  Kazimierz Tadeusz) oraz w 1942 r. z – Leokadią Knap (syn Bożydar Mikołaj aktualnie mieszkający w Poznaniu).

Za swoją działalność w służbie państwowej i na polu społecznym Jan Mangold odznaczony został Medalem X – lecia Niepodległości oraz Brązowym,  Srebrnym i  Złotym Krzyżem Zasługi.

Jan Mangold zmarł w dniu 18 marca 1958 r. w  Lubartowie i został pochowany w rodzinnym grobie na miejscowym cmentarzu parafialnym.

 

Życiorys znajduje się na stronie Urzędu Miasta w Lubartowie
                        Jan Mangold 1885 – 1958 – Urząd Miasta Lubartów (www.lubartow.pl)